Từ Dũ Là Ai

     
Giới thiệu Hoạt động chuyên môn, nghiệp vụCông tác trưng bàyTin tức Trưng bày Trưng bày chăm đềNghiên cứu vớt Khảo cổ họcẤn phẩmDự án BTLSQG Thông tin hữu ích Hỗ trợ
Hoàng Thái hậu từ bỏ Dũ (hay từ bỏ Dụ) tên húy là Phạm Thị Hằng, thương hiệu tự là Nguyệt, thường hoặc Hào, sinh ngày 9 mon 5 năm Canh Ngọ (1810) trên Giồng tô Quy (Gò Rùa), làng gò Công, thị xã Tân Hòa, tỉnh giấc Gia Định (sau nằm trong huyện đống Công, tỉnh giấc Tiền Giang). Bà là trưởng thiếu nữ của Lễ bộ Thượng thư Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng và bà Phạm Thị Vị.

Bạn đang xem: Từ dũ là ai


Thuở nhỏ, bà khét tiếng hiếu hạnh, thông minh, làu thông kinh sử, thánh thiện thục, nết mãng cầu và cực kỳ xinh đẹp. Năm 14 tuổi, bà được Thuận Thiên Cao hiền thê Trần Thị Đang, vợ kế vua Gia Long, mẹ vua Minh Mạng tuyển chọn triệu vào cung nhằm chầu hầu Nguyễn Phúc Miên Tông (sau này là vua Thiệu Trị) - con trai vua Minh Mạng với là con cháu trai của Cao Hoàng hậu.

Năm 15 tuổi, bà sinh con gái đầu lòng là Diên Phúc công chúa Nguyễn Phúc Tĩnh. Năm sau, bà lại sinh Hoàng phụ nữ thứ nhì là Nguyễn Phúc Uyên Ý. Công chúa Uyên Ý xuất hiện năm Minh Mạng thứ 7, mà lại 3 tuổi lại chết non. Ngày 25 tháng 8 năm Kỷ Sửu (tức 22 tháng 9 năm 1829), bà sinh người con thứ ba là trai, viết tên là Nguyễn Phúc Thì, sau thay tên thành Nguyễn Phúc Hồng Nhậm, (sau này là vua từ bỏ Đức).

Năm 1841, vua Minh Mạng băng hà, Miên Tông lên nối ngôi, lấy niên hiệu Thiệu Trị với phong mang đến bà làm cho Cung tần. Cho tới năm Thiệu Trị thứ 2 (1842), nhân có bài toán bang giao, nhà vua ngự giá bán Bắc tuần, bà được sung theo hầu. Khi đó Cung tần theo hầu rất ít, bà hôm sớm hầu hạ mặt cạnh, phàm đa số ấn báu, vật làm tin, đa số giao cho giữ cả. Bà là tín đồ đoan trang, thảnh thơi nhã, nghiêm túc, động tác cử chỉ độ lượng, lại hay khuyên răn các cung nhân chăm công việc nên được sung chức Thượng nghi, đồng thời nhiếp quản coi sóc Lục thượng.

Tháng 4 năm Thiệu Trị trang bị 3 (1843), bà được phong Nhị giai Thành phi, đứng đầu các tước Phi thuộc hàng nhị giai. Tháng một năm Thiệu Trị sản phẩm 6 (1846), bà được phong làm cho Nhất giai Quý phi, đứng đầu những tước Phi thuộc hàng độc nhất giai. Mặc dù quyền cao chức lớn, tuy nhiên tính tình bà đoan chính, thanh tao, giản dị, hiền từ khiến mọi fan trong cung ai cũng quý mến cùng kính trọng.

Hằng đêm, vua Thiệu Trị thức khuya đọc sách, bà vẫn thức hầu mà không biết căng thẳng mệt mỏi và cùng vua trao đổi, trao đổi mọi việc. Bà thường xuất xắc góp ý cùng với vua: “Làm người ắt buộc phải học, nhiên hậu hiểu rằng điều thiện, điều ác. Điều thiện phải phát huy, điều ác nên tránh xa nhằm không sa vào chỗ tà. Sách xưa có câu: Nhân bất học bất tri đạo (người chẳng học chưa bao giờ đạo lý)”. Bà thường khuyên bảo các cung tần phải tận tụy trong công việc. Bà là fan thưởng phân phát công minh. Ai phạm lỗi bà phần đông tìm giải pháp dạy dỗ, khuyên bảo hơn là thực hiện hình phạt.

Đầu năm 1847, Thiệu Trị tí hon nặng, bà ngày đêm hầu thuốc thang ko nghỉ. Lúc ông gần mất, đầy đủ việc sau đây đều kín đáo phó thác mang đến bà, ông lại dụ các quan rằng: “Quý phi là nguyên phối của trẫm, là tín đồ phúc đức hiển minh, hỗ trợ chúng ta coi công việc trong cung cấm vẫn 7 năm. Nay ý trẫm muốn lập làm cung phi chính ngôi vào cung, tiếc nuối vì câu hỏi không làm cho kịp cơ mà thôi”.

Ngày 4 tháng 10 năm 1847, vua Triệu Trị băng hà, đàn ông bà là Hồng Nhậm được chọn nối ngôi, mang niên hiệu tự Đức cùng phong bà tôn hiệu tự Dũ Hoàng Thái hậu. đúng ra trước vinh diệu hiếm bao gồm này, bà phải vui tươi nhận ngay nhưng bà vẫn từ chối. Sự lắc đầu như vậy chưa phải bất cứ người nào cũng có thể làm được.

*

Chân dung vua tự Đức.

Có lẽ trong lịch sử nước nhà, bà trường đoản cú Dũ là 1 trong những Hoàng Thái hậu danh tiếng nhất trong việc nuôi nấng và giữ lại nhiều bài học quý trong vấn đề dạy dỗ con cần người. Chính những cụ thể này khiến cho người đời sau thích thú bà. Nhờ sự giáo dục của bà, vua trường đoản cú Đức new trở thành một tín đồ con có hiếu, không trở nên tha hóa bởi cuộc sống đời thường xa hoa, sống xa đọa như một vài ông vua thời trước. Cùng ngài cũng là người yêu thích văn chương, xuất xắc chữ, làm các thơ phú, có lẽ ít những cũng cũng chính vì ngài biết vâng lời chị em mà dẹp vứt những thú vui tầm thường để trau dồi thêm khiếp sử. Sau này, nhân mừng mẹ thọ 60 xuân, ngài gồm làm 330 câu tụng - trong số đó nhận xét như sau:

Ăn khoác chỉ sử dụng sẻn

Vì vậy cho nên đủ dùng

Nữ công đã chuyên chỉ

Lại gồm lượng bao dung

Nói năng tất cả điều độ

Mừng giận không lộ ra

Nghiêm, mà lại không nghiệt ác

Hiền, tuy nhiên không xuề xòa.

Có lần vua tự Đức mải vui ở cửa ngõ Thuận An buộc phải bỏ buổi ngự triều. Bà giận lắm. Cơ hội về, ngài tất cả đến xin lỗi mẹ, tuy thế bà không đúng người đóng cửa cung Diên Thọ quán triệt vào. Bên vua phải đứng ngóng cả giờ đồng hồ, sau bà bắt đầu cho điện thoại tư vấn vào và dạy: Nước đang có khá nhiều việc rối, nhà vua đã không lo ngại mà còn vui chơi giải trí được sao? Biết lỗi cùng với ta chỉ là phụ, biết lỗi với dân bắt đầu là chính. Thôi, hãy mau về triều cùng những quan bàn quốc kế.

Cũng như nhiều đàn bà Việt nam khác, bà tự Dũ là tín đồ sống cực kỳ tiết kiệm. Mặc dù có đủ điều kiện để tận hưởng vật chất cao sang, tuy thế bà vẫn ý thức tất cả những vật dụng ấy là của dân, vì chưng dân cung nạp mà lại có, trường đoản cú cây kim, tua chỉ cũng là máu mỡ chảy xệ của dân nên bà không chi phí phung phí. Toàn bộ những áo xống gấm vóc bà đều xếp gọn gàng trong rương, chỉ mang trong các dịp nghỉ lễ hội, còn bà thì vẫn nạp năng lượng mặc bình thường như bao bạn khác. Ăn uống bà không yêu thích món ngon trang bị lạ mà lại chỉ không ăn mặn trường. Bà thường xuyên khuyên triều thần: “Một gai tơ, một hạt gạo cũng là máu mỡ, là các giọt mồ hôi nước đôi mắt của dân, đề xuất lãng phí dường như không ích gì mà lại đáng tiếc lắm vậy, chi bằng cất vào kho để dùng vào bài toán nước”. Vì bao gồm hiếu với mẹ nên vua tự Đức thường tổ chức lễ mừng thọ và tôn cho bà những mỹ hiệu, cơ mà bà đông đảo từ chối. Ví dụ, năm 1860, đình thần ý định làm lễ tôn mỹ danh, nhưng lại bà bảo với đơn vị vua: “Ta được hưởng sự phụng dưỡng của thiên hạ, nên phải ghi nhận lo những vấn đề thiên hạ vẫn lo. Năm nay, ko được mùa, dân vẫn lo chưa thể vui háo hức được. Vậy con đề xuất lo với nỗi lo của dân. Vả lại, tính ta vốn bắt buộc kiệm, chẳng chuộng phù hoa. Nhỏ ạ, ngày này hưởng được sự phú quý, ta thường xuyên lo sợ, tu tỉnh tâm đức, thế mà con còn mong muốn ban mang lại ta chiếc hư danh để triển khai gì? Để còn nặng cái lỗi thất đức giỏi sao? Vậy thì lễ này hội nọ nên bãi đi, ta chỉ nguyện các chư công và quần thần cùng bé lo bài toán chính trị, giáo dục và đào tạo để quốc thái dân an thì còn điều gì vui bằng”.

Bà rất ngặt nghèo với thân nhân, phê phán gắt gao kẻ dựa nuốm cậy quyền mẫu họ công ty bà để mong vinh, ước chức. Trong dân gian có câu “Một người làm quan liêu cả họ được nhờ”. Nhưng ý niệm này chưa chắc hẳn đúng với trường hợp của bà trường đoản cú Dũ. Từ gò Công, trong mẫu họ Phạm của bà có fan lặn lội ra gớm đô, nhờ vào tình gia tộc ruột thịt, ước xin bà bảo vua từ bỏ Đức chiếu cố kỉnh cho có tác dụng thị vệ. Nhưng lại trước lời cầu xin ấy, bà ôn tồn bảo: “Người trong chiếc họ của ta, chớ lo là không có tác dụng quan được, chỉ sợ bất tài cơ mà thôi. Không tồn tại tài, ta hoàn toàn có thể giúp cho một chút ít lương tiền âu yếm học tập nhằm tiến thân về sau. Chứ không tồn tại công lao góp phần gì trong câu hỏi nước mà bỗng nhiên vào làm thị vệ, được ban chức tước do vậy hóa ra tín đồ cùng trong chiếc tộc buộc phải ra có tác dụng quan hết xuất xắc sao?”.

Trước những lời thấu tình đạt lý như thế, nhưng người này vẫn nại mãi. Bà trực tiếp thắn lắc đầu và bảo cùng với vua tự Đức: “Người trong họ của mẹ không tồn tại công lao gì thì ko được ban chức tước. Hễ ai phi pháp thì cũng trở thành nghiêm trị như thường để giữ lại kỷ cưng cửng phép nước”. Với quan tiền điểm cụ thể như vậy, về sau, những người thân thích new thôi cậy cục bà.

Xem thêm: Bệnh Không Lây Nhiễm Là Gì, Hiểu Biết Của Bạn Về Các Bệnh Không Lây Nhiễm

Hoàng Thái hậu trường đoản cú Dũ luôn ý thức tự nâng cao kiến thức văn hóa, buôn bản hội bằng phương pháp ham mê thích đọc sách. Nhờ có học nhưng mà bà mới hoàn toàn có thể trao thay đổi với đơn vị vua trong số những lúc người mẹ con thuộc bàn về sử. Hầu như khi đọc đến đoạn sử nào xuất xắc thì bà từ Dụ đều phải có lời bàn xác đáng. Bà sẽ bàn về chính sự của những vua trung quốc như Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ đế, Tần Huệ đế hoặc phân tích những nhân vật dụng như Hàn Tín, Viên Thiệu, Khổng Minh, Lã Hậu, trả Nghị với rất nhiều nhận xét tương đối sâu sắc. Số đông lời bàn này không hẳn không hữu dụng cho vua từ Đức khi nghĩ về đạo trị nước. Năm 1850, khi mới lên ngôi, vua trường đoản cú Đức đê mê chơi, bê trệ việc nước, vị quan lại Phạm Phú Thứ dâng sớ can ngăn. Vua đọc chấm dứt giận tím gan dạ giao cho triều thần nghị tội. Một vài nịnh thần lợi dụng cơ hội này để đưa lòng vua, kết án ông vào tầy thượng và ý kiến đề xuất phạt Phạm Phú trang bị xuống làm bộ đội trạm ngơi nghỉ Thừa Nông. Bà trường đoản cú Dũ biết chuyện tức khắc hỏi:

Ông Phạm dưng sớ khuyên răn con, ông ta được chiếc gì?

Dạ! Ông ấy không được gì cả. Nhưng con thấy làm cho bề tôi nhưng trách vua như vậy là phạm thượng.

Bà hỏi tiếp:

Thế từ khi bị giáng làm lính, ông ta bao gồm tỏ lời oán hận gì không?

Con ko nghe chuyện ấy. Cơ mà biết rằng, ông ta từng chiều thường xuyên thả thuyền trên sông ngắm nhìn cảnh vật làm thơ ngâm vịnh.

Ngẫm nghĩ một lát, bà từ Dũ gật gù:

Thế người này đáng trọng lắm! dâng sớ trách bởi vậy vì yêu đương vua, vì mong vua lo việc nước tốt hơn. Yêu đương vua, góp vua lại bị nạn mà không một lời than van, đành cam chịu nạm càng tỏ dạ trung thành. Đó là bậc trượng phu không vui ngơi nghỉ chức tước được người trên trọng tốt khinh mà vui ở bài toán làm chân chính. Con nên nghĩ lại!

Vua từ Đức nghe ra, vội vã xóa án cho Phạm Phú Thứ cùng mời ông về triều nhấn lại trọng trách cũ. Đúng như bà từ bỏ Dũ đã nhận xét, Phạm Phú Thứ sau này là nhân thứ có dáng vẻ của triều Nguyễn. Hoàn toàn có thể nói, bà từ bỏ Dũ là tín đồ rất tinh tế.

Hằng ngày, trong những lần truyện trò với nhà vua, bà luôn luôn nhắc nhở con về điều thiết yếu mà bấy giờ nói như ngôn ngữ tiến bộ thì ta thường nói là “làm trong sạch đội ngũ cán bộ”. Ví dụ như: Xưa nay quan lại chưa bỏ được một chữ “tham”. Sợ hãi nước côn trùng dân chẳng qua là như thế. Từng nào máu mủ của dân cũng vơ vét mang lại đầy túi. Nhưng mà của vô nghĩa không nghỉ ngơi lâu, không nên đến vài đời mà đã không còn sạch, con cháu nghèo túng thiện hạ chê cười. Nên dạy những quan mang nhân nghĩa, có tác dụng điều nhân nghĩa để hưởng ân trạch lâu dài.

Ngày 16 mon 6 năm Quý hương thơm (tức 19 mon 7 năm 1883), vua tự Đức băng hà, nhằm di chiếu tôn bà là tự Dũ Thái hoàng Thái hậu. Dẫu vậy vì việc nước rối ren, mãi mang lại năm 1885, hoàng đế Hàm Nghi kế vị, đơn vị vua mới rất có thể làm lễ tấn tôn đến bà theo di chiếu.

Năm 1887, Đồng Khánh năm sản phẩm 2, công ty vua tấn tôn mỹ hiệu mang đến bà là từ bỏ Dũ bác bỏ huệ Thái hoàng Thái hậu.

Năm 1889, Thành Thái nguyên niên, nhân ngày mừng thọ bà 80 tuổi, bà được dưng tôn hiệu là trường đoản cú Dũ bác huệ Khang thọ Thái hoàng Thái hậu.

*

Mộ Hoàng Thái hậu từ bỏ Dũ trên Huế.

Bà mất ngày mồng 5 tháng bốn năm Nhâm dần (tức 12 tháng 5 năm 1902) thọ 92 tuổi, được dâng tên thụy là Nghi Thiên Tán Thánh từ Dũ chưng Huệ Trai Túc Tuệ Đạt thọ Đức nhân lực Chương Hoàng hậu, call tắt là tự Dũ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu.

Ngày trăng tròn tháng 5 thuộc năm, triều đình cử hành đại lễ chôn cất bà phía sau phía trái Xương Lăng, và có tên là Xương lâu Lăng. Hiện tổng thể khu lăng này nơi trưng bày tại chân núi thuộc thôn Cư Chánh, xóm Thủy Bằng, huyện mùi hương Thủy, tỉnh quá Thiên Huế.

*

Tượng đài Hoàng Thái hậu tự Dũ tại bệnh viện Từ Dũ, tp Hồ Chí Minh

Trong lịch sử vẻ vang dân tộc Việt Nam, Hoàng Thái hậu tự Dũ luôn được số đông người ca tụng và thán phục. Trong suốt 78 năm ngơi nghỉ cạnh ngai quà với cưng cửng vị ráng vấn, bà tham gia đàm đạo chính sự, hết lòng hết sức vì dân vì chưng nước, giữ lại trọn vai trò xung yếu trong chính sự triều đình công ty Nguyễn vào tầm khoảng nửa thời điểm đầu thế kỷ XIX. Bà đã nêu cao tấm gương tuyệt đối hoàn hảo về phẩm hạnh với đức độ của người thanh nữ Việt Nam. Bà tự Dũ là hình hình ảnh mẫu mực của những bà mẹ vn trong phép dạy dỗ con. Tên của bà sống mãi thuộc quê hương quốc gia và được sử sách ghi danh muôn thuở. Và cũng vày những đức tính giỏi đẹp của bà, bạn ta đã lựa chọn tên bà để tại vị cho một bệnh viện: bệnh viện Từ Dũ tại 284 Cống Quỳnh, Quận 1, tp Hồ Chí Minh.

Xem thêm: His Wife He Was Able To Finish His Book It Was Because His Wife Helpe

Phương Anh (tổng hợp)

- Lê Minh Quốc, “Từ Dũ - chị em nghiêm khắc mang lòng nhân dạy con”, những vị con gái danh nhân Việt Nam,Tp. Hồ Chí Minh: Nxb Trẻ, 2009, tr. 86-96.